در عصر بعثت، اسلام از مردمي آن چنان متفرق و درحال اختلاف و ستيز، جبهه اي واحد و متشكل در

برابر شرك، كفر و نفاق پديد آورد و همين اتحاد و انسجام زير پرچم توحيد و رهبري رسول اكرم(ص)

عامل مهم پيروزي و غلبه آنان بر تمامي دشمنان سرسخت و نيرومند اسلام گرديد. در موارد زيادي

اخوت ايماني به عنوان دليلي براتحاد قلمداد شده و براساس آن به وحدت و همكاري و ياري رساندن به

مؤمنان سفارش شده است.

1) قرآن كريم مي فرمايد: «مؤمنان با هم برادرند؛ پس بين برادران خود صلح برقرار سازيد». (11)

 2) رسول اكرم (ص) پس از مهاجرت به مدينه و پذيرش رهبري مردم، منشوري اساسي- كه به

صحيفه يا قانون اساسي مدينه موسوم است- را براساس تعاليم قرآن كريم تدوين فرمود و با پيمان و

ميثاقي، قبايل مختلف آن نواحي را به هم پيوند داد و امت واحدي تشكيل شد كه محور آن به جاي

مليت و نژاد، ايمان به خدا و آخرت و عمل صالح بود. (12)

3) امام خميني(ره) چنين بيان فرموده است: «اين اسلام بود كه همه را با هم مجتمع كرد و اين

اسلام بود كه شما را پيروز كرد و اين اسلام است كه سعادت همه انسانها را تأمين مي كند.» (13)

در جاي ديگر آن روح قدسي گفته اند: «اين از عنايات اسلام است كه همه برادران اهل سنت و شيعه

با هم هستند و اختلافي هم با يكديگر ندارند... و من اميدوارم كه اين رويه مستدام باشد.» (14) امام

خميني(ره) همچنين در مصاحبه با خبرنگار  لبناني «السفير» خطاب به مسلمانان عرب زبان،

خاطرنشان ساخته اند: «بياييد اختلافات را كنار بگذاريد و دست برادري به يكديگر بدهيد و همگام و

همپيمان با همه برادران مسلمان غيرعرب، تنها اسلام را تكيه گاه خود قرار دهيد. با ذخيره الهي و

معنوي كه اسلام است، مي توانيد قدرتي باشيد كه هرگز ابرقدرتها هوس تسلط بر شما را نكنند».

(15)

ب) تقوا و فضيلت اخلاقي

هنگامي كه افراد جامعه به كلمه توحيد روي آورند و دستورهاي الهي را به كار ببندند، تقوا و فضيلتهاي

عالي در بين آنها رواج مي يابد. با گسترش مكارم  اخلاقي و خصال نيك در جامعه و احياي سنتهاي

متكي بر ايمان و تقوا، برتريهاي قومي و نژادي و امتيازهاي كاذب از جامعه رخت بر مي بندد.

رسول اكرم(ص) در روايتي، برتريهاي نژادي را نفي فرموده و مردم را به خداي واحد، پدر واحد (حضرت 

آدم) و برتري ناشي از تقوا توجه مي دهند: «اي مردم، به درستي كه پروردگار شما يكي است و پدر

شمار يكي است. همه از آدم هستيد و آدم از خاك است.  گرامي ترين شما نزد خداوند با تقواترين

شماست، عرب را بر عجم فضيلت نيست، مگر به تقوا». (16)

اين عبارت نوراني را پيامبر اكرم(ص) در حجة الوداع فرموده اند. امام خميني(ره) نيز مي فرمايند: «اگر

با بي نظري و حسن نظر و تقوا در همه جا عمل بشود،  اختلافهايي پيش نمي آيد، همه اين اختلافها

براي اين است كه تقواي اجتماعي ندارند، تقواي شخصي و اخلاقي ندارند». (17)

ج) حضور در اجتماعات عبادي- سياسي

به هرحال، منظور يكي است. علامه شهيد مطهري دراين باره نوشته است: «اگر مفهوم كلام اين باشد كه فلسفه حج

تقويت دين است، منظور اين است كه با اجتماع حج، روابط مسلمانان محكمتر و ايمان مسلمانان نيرومندتر مي گردد و بدين

وسيله، اسلام نيرومندتر مي شود. اگر مفهوم كلام اين باشد كه فلسفه حج نزديك كردن دين است، باز واضح است كه

منظور نزديك شدن دلهاي مسلمانان است و نتيجه تقويت و نيرومندي اسلام است.» (19)

حضرت علي(ع) درباره خانه خدا فرموده اند: «خداوند كعبه را پرچم اسلام قرار داده است.» (20)

به اعتقاد استاد شهيد مطهري، همان طور كه پرچمها رمز اتحاد و يگانگي جمعيتها و نشانه همبستگي آنهاست و برپا بودن

آنها علامت حيات آنهاست، كعبه براي اسلام چنين است. (21)

مقام معظم رهبري نيز دراين باره اين گونه توصيه نموده اند: «حج مي تواند روح توحيد را در دلها زنده كند، تكه پاره هاي امت

بزرگ اسلامي را به هم وصل كند، عظمت مسلمانان را به آنان برگرداند و آنان را از احساس حقارت و ذلتي كه برايشان

تحميل كرده اند، نجات دهد.» (22

د) مسجد

 مساجد علاوه بر آنكه از صدر اسلام كانوني براي عبادت، ارتباط با خداوند و تلاوت قرآن بوده اند،

مكانهايي براي به هم پيوستن نيروهاي مسلمانان براي حركتهاي ديني و تبليغي و سركوبي دشمنان

و از بين بردن آفتهاي توحيد به شمار مي رفته اند. امام خميني(ره) تأكيد نمودند: «... چون ملت مبارز،

رمز پيروزي را يافته است و با هوشياري دريافته كه بسيج عمومي از سنگرهاي الهي مساجد و منابر و

محافل ديني گرديد، لازم است اين سنگرهاي اسلامي را حفظ كنيم.

بايد اين اجتماعات در مساجد و محافل مذهبي هرچه بيشتر و باشكوه تر برپا شود.» (23)

ه) امر به معروف و نهي از منكر

همان گونه كه اشاره شد، خداوند در قرآن كريم به مسلمانان توصيه مي فرمايد: به حبل ا... چنگ زنيد

و  متفرق نشويد و به مؤمنان هشدار مي دهد: «مانند آنان كه بعد از آمدن نشانه هاي روشن متفرق

شده و اختلاف كردند نباشيد. براي آنها عذاب بزرگي است.»  (24)

خداوند در بيان اهميت امر به معروف و نهي از منكر  نيز مي فرمايد: «بايد از ميان شما گروهي باشند

كه  به خير دعوت كنند و امر به معروف و نهي از منكر  نمايند.» (25)

 قرآن كريم مي خواهد بفهماند كه همواره بايد از طريق دعوت به صلح و خوبي و امر به معروف و

بازداشتن از زشتيها، وحدت جامعه پايدار بماند. اگر  اين استوانه اسلامي يعني اصل فراخواني به

خوبي و  ارشاد و امر به معروف و نهي از منكر، فراموش شود و  جامعه به گناه و خلاف روي آورد و

فضايل و مكارم از مردمانش رخت بربندد، اتحاد ميان آنها زايل مي گردد. نكته مهم آنكه، نبايد دعوت به

صلاح و خير بر تذكرات ساده اخلاقي و عبادي منحصر شود و هدفهاي  عالي تر و مهمتر فراموش گردد.

نخستين و اساسي ترين اصل براي آمران به معروف و ناهيان از منكر اين است كه براي وحدت، اعتصام

و انسجام جامعه بكوشند. وقتي جامعه از اتحاد و همبستگي برخوردار گشت، در پرتو  آن بهتر به سوي

فضيلتها و خوبيها گام بر مي دارد.

 نكته ديگر آن كه وقتي عنصر امر به معروف و نهي از منكر در ميان نباشد، عوامل گوناگوني كه دشمن

بقاي وحدت اجتماعي اند، همچون موريانه از درون، ريشه هاي اجتماع را مي خورند و متلاشي مي

سازند و از اين جهت، حفظ وحدت اجتماعي بدون نظارت عمومي صالحان امكان پذير نخواهد بود

پي نوشت:

1- يادداشتهاي شهيد مطهري، ج اول، صص 217- 202

 2- آل عمران آيه 103

  3- شوري آيه 13

 4- صحيفه نور، ج 6، ص 89

  5- در جستجوي راه از كلام امام، دفتر 15، ص 152

 6- همان، ص 121

 7- امالي شيخ صدوق، ص 297

  8- كافي، ج اول، ص 403

 9- نهج البلاغه، خطبه 127، فراز دوم

 10- نهج البلاغه، نامه 62

  11- يونس آيه 19

 12- سيره ابن هشام، ج اول، ص 501

 13- درجستجوي راه امام از كلام امام، دفتر 15، ص  129

 14- همان، ص 107

15- همان، ص 146

 16- تحف العقول، ص 34

 17- صحيفه نور، ج 17، ص 97

 18- نهج البلاغه، كلمات قصار، حكمت 244

 19- يادداشتهاي استاد مطهري، ج2، ص 215

20- نهج البلاغه، خطبه نخست

 21- يادداشتهاي استاد مطهري، ج 2، ص 216

22- روزنامه كيهان، ش 19939

23- روزنامه اطلاعات، شماره 22578، 19 شهريور  1381، ص 6

24- آل عمران، آيه 105

25- آل عمران، آيه 104